Sut i ddewis hidlydd ar gyfer cymunedau oddi ar y grid

Mae cymunedau oddi ar y grid yn dibynnu ar systemau dŵr sy’n gweithio’n ddibynadwy heb rwydwaith trefol sefydlog. Gall y cyflenwad ddod o ffynnon, afon, ffynhonnell fynyddig neu ddŵr glaw wedi’i gasglu, ac mae gan bob opsiwn broffil gwahanol o ran bacteria, gwaddod, metelau a chemegau. Felly, nid yw dewis hidlydd yn fater o brynu’r uned fwyaf na’r un rhataf.

Dylai’r penderfyniad gyfuno dadansoddiad o ansawdd y dŵr, faint o ddŵr sydd ei angen, faint o drydan sydd ar gael a pha mor hawdd yw cynnal a chadw’r offer. Mae angen ystyried y cartrefi, y gweithdy, yr ysgol neu’r ganolfan gymunedol fel system gyfan. Mae gwybodaeth am dechnolegau newydd a datblygiadau ym maes trin dŵr ar gael yn y newyddion technegol, ond rhaid addasu unrhyw syniad i amodau lleol.

Dechrau gyda ffynhonnell a dadansoddiad dŵr

Y cam cyntaf yw adnabod tarddiad y dŵr a’i brofi mewn labordy achrededig. Gall dŵr ffynnon edrych yn lân ond gynnwys nitradau, haearn, manganîs neu facteria colifform. Gall dŵr afon gynnwys deunydd organig, parasitiaid a gwaddod sy’n newid ar ôl glaw trwm. Mae dŵr glaw fel arfer yn feddalach, ond gall gasglu llwch, baw adar a gweddillion o’r to a’r cwteri.

Dylid cofnodi pH, cymylogrwydd, caledwch, cyfanswm solidau toddedig a phresenoldeb micro-organebau. Os oes risg o arsenig, plwm, fflworid neu blaladdwyr, mae angen prawf penodol gan nad yw hidlydd cyffredin yn cael gwared ar bob halogydd. Bydd canlyniadau’r prawf yn dangos a oes angen hidlydd gwaddod, carbon actifedig, bilen uwch-hidlo neu system osmosis gwrthdro.

Mae maint y gymuned hefyd yn bwysig. Mae hidlydd sy’n ddigonol ar gyfer un tŷ yn gallu tagu neu fethu’n gyflym pan gaiff ei ddefnyddio gan ugain o bobl. Dylid cyfrifo’r defnydd dyddiol arferol, y galw brig a chyfradd llif y pibellau cyn dewis capasiti’r offer.

Cydweddu’r dechnoleg â’r broblem

Mae hidlydd gwaddod yn ddewis cyntaf defnyddiol pan fo tywod, silt neu ronynnau rhwd yn y dŵr. Mae cetris polypropylen neu hidlydd aml-gam yn dal y deunyddiau hyn ac yn amddiffyn offer mwy sensitif. Fodd bynnag, nid yw hidlydd gwaddod yn diheintio dŵr ac nid yw’n dileu halogyddion sydd wedi’u toddi ynddo.

Mae carbon actifedig yn lleihau arogleuon, blas annymunol, clorin a rhai cyfansoddion organig. Gall fod yn addas ar gyfer dŵr glaw neu gyflenwad sydd â blas cemegol, ond mae angen newid y cyfrwng yn rheolaidd. Os bydd carbon yn dirlawn ac yn cael ei adael yn rhy hir, gall golli ei effeithiolrwydd a chreu man lle mae bacteria’n tyfu.

Mae hidlwyr ceramig ac unedau uwch-hidlo yn gallu tynnu llawer o facteria a gronynnau mân, tra bod golau uwchfioled yn anactifadu micro-organebau heb ychwanegu cemegau at y dŵr. Mae UV yn gofyn am ddŵr cymharol glir a chyflenwad trydan cyson. Ar gyfer halwynedd uchel neu rai metelau a nitradau, gall osmosis gwrthdro fod yn fwy addas, ond mae’n defnyddio pwysedd, yn cynhyrchu dŵr gwastraff ac yn gofyn am fwy o waith cynnal a chadw.

Cynllunio ar gyfer ynni a llif

Mewn cymuned oddi ar y grid, rhaid cyfrif cost ynni pob cam. Mae pwmp pwerus, uned UV a system osmosis gwrthdro yn gallu defnyddio cyfran sylweddol o drydan batris neu baneli solar. Weithiau mae system disgyrchiant gyda thanc storio, hidlydd ceramig a cham diheintio priodol yn fwy dibynadwy na phroses awtomataidd sy’n dibynnu ar foltedd cyson.

Dylid gosod mesuryddion pwysedd cyn ac ar ôl pob hidlydd, gan fod gostyngiad pwysedd yn dangos bod cetris yn llenwi. Mae angen sicrhau bod cyfradd llif yr uned yn cyfateb i alw’r gymuned, yn enwedig yn ystod amseroedd prysur fel paratoi bwyd neu ddefnyddio cawodydd. Gall tanc byffer leihau’r pwysau ar y system a chaniatáu i hidlydd llai weithio’n raddol.

Mae angen cynllun wrth gefn hefyd. Gall uned UV stopio yn ystod tywydd cymylog os nad oes batri digonol, a gall pibellau rewi mewn ardal fynyddig. Dylai’r cynllun gynnwys ffordd o ferwi dŵr, defnyddio tabledi diheintio sydd wedi’u cymeradwyo neu newid i danc wrth gefn tra bod y prif system yn cael ei thrwsio.

Ystyried cynnal a chadw dros amser

Mae hidlydd da yn un y gall pobl leol ei gynnal heb ddibynnu ar arbenigwr pell. Dylai’r cetris, morloi, lampau UV a rhannau pwmp fod ar gael yn gymharol hawdd. Os oes rhaid archebu rhan o dramor a disgwyl misoedd amdani, gall system soffistigedig droi’n atebolrwydd.

Dylid gosod amserlen ysgrifenedig ar gyfer golchi, newid cetris, diheintio tanciau a phrofi’r dŵr. Mae’n ddefnyddiol cadw stoc o rannau traul, ond rhaid storio cetris newydd mewn lle sych a glân. Ni ddylid defnyddio cetris budr ar ôl cyfnod hir heb lif, oherwydd gall bacteria luosogi ynddynt.

Mae angen hyfforddi mwy nag un person yn y gymuned. Dylai gweithredwyr wybod sut i ddarllen mesurydd pwysedd, adnabod gollyngiad, glanhau tai hidlo a chofnodi dyddiadau gwasanaethu. Mae cofnodion o brofion dŵr a newidiadau hidlydd yn helpu i weld tueddiadau cyn i broblem iechyd cyhoeddus godi.

Diogelu dŵr yfed a’r amgylchedd

Dylid gwahanu trin dŵr yfed oddi wrth brosesau ar gyfer dŵr llwyd, dyfrhau neu lanhau. Mae dŵr llwyd yn gallu cynnwys sebonau a deunydd organig, felly nid yw hidlydd yfed cyffredin yn ei wneud yn ddiogel. Gellir defnyddio system ar wahân gyda hidlo mecanyddol a thriniaeth briodol, ar yr amod bod y dŵr yn cael ei gyfeirio’n glir ac nad oes cysylltiad ôl-lif â’r cyflenwad yfed.

Mae osmosis gwrthdro yn creu ffrwd wastraff â chrynodiad uwch o halwynau a halogyddion. Ni ddylid ei gollwng yn uniongyrchol i nant neu bridd sensitif. Dylid cynllunio ar gyfer casglu, gwanhau neu waredu’r ffrwd hon yn unol â rheoliadau lleol. Yn yr un modd, mae angen trin cetris carbon neu gyfryngau sydd wedi dal metelau neu gemegau fel gwastraff priodol.

Nid yw ansawdd y peiriant ar ei ben ei hun yn ddigon. Mae lleoliad y tanciau, glendid y toeau, diogelwch y ffynhonnell a rheolaeth ar anifeiliaid yn cyfrannu at ddiogelwch y cyflenwad. Os oes angen arweiniad ar fanylion y prosiect neu ar y wybodaeth dechnegol sydd i’w rhannu â’r gymuned, gellir defnyddio’r manylion cyswllt fel man cychwyn.

Ar gyfer y rhan fwyaf o gymunedau, mae system aml-gam yn cynnig cydbwysedd da: hidlydd gwaddod ar y dechrau, carbon neu hidlydd arbenigol yn ôl canlyniadau’r prawf, ac yna UV neu ddull diheintio arall pan fo hynny’n angenrheidiol. Nid oes un ateb cyffredinol, ac ni ddylid talu am dechnoleg nad yw’r dadansoddiad dŵr yn ei chyfiawnhau.

Y cam nesaf yw cymryd sampl o’r prif ffynhonnell ddŵr a’i anfon at labordy achrededig cyn prynu unrhyw hidlydd.