Proses hidlo dŵr mewn gwinllannoedd: eplesu ac eglurder

Mae dŵr glân yn rhan hanfodol o waith gwinllan, er nad yw bob amser yn cael yr un sylw â’r grawnwin, y burum na’r casgenni. Fe’i defnyddir i olchi offer, rinsio pibellau, glanhau tanciau a pharatoi ar gyfer prosesu. Gall ansawdd y cyflenwad effeithio’n uniongyrchol ar hylendid y gwindy ac, yn anuniongyrchol, ar gysondeb yr eplesiad.

Mae angen gwahaniaethu rhwng hidlo’r dŵr a hidlo’r gwin. Nod trin dŵr yw lleihau gronynnau, micro-organebau, blasau annymunol neu gemegau penodol cyn iddo gyrraedd yr offer. Mae egluro gwin, fel arfer ar ôl eplesu, yn broses ar wahân sy’n tynnu gwaddod, burum dros ben a gronynnau colloidaidd o’r hylif gwin.

Mae cynllun da yn cyfuno hidlyddion mecanyddol, triniaeth briodol yn ôl cyfansoddiad y dŵr, a rheolaeth ofalus dros eplesu. Nid yw hidlo mwy dwys bob amser yn golygu canlyniad gwell: gall system anghywir wastraffu dŵr, niweidio blas neu dynnu micro-organebau buddiol cyn amser.

Ansawdd y dŵr cyn dechrau’r cynhaeaf

Dylid profi ffynhonnell y dŵr cyn i’r tymor prysur ddechrau. Mae dadansoddiad sylfaenol yn cynnwys caledwch, pH, dargludedd, haearn, manganîs, nitradau a lefel bacteria. Os daw’r dŵr o ffynnon, gall ei gyfansoddiad newid ar ôl cyfnodau sych neu law trwm, felly mae un prawf blynyddol yn aml yn rhy ychydig.

Mae gronynnau o bridd, tywod neu rwd yn gallu rhwystro falfiau, nozzlau a phympiau. Mae hidlydd cynradd, fel hidlydd rhwyll neu fag hidlo, yn dal y deunydd mwy bras. Yna gellir defnyddio cetris graddol, gan symud o hidlo bras i hidlo mân, er mwyn lleihau’r llwyth ar yr unedau diweddarach.

Mae dŵr caled yn gallu gadael dyddodion ar wresogyddion, pibellau a thanciau. Nid yw hidlydd gronynnau cyffredin yn dileu calsiwm na magnesiwm; efallai y bydd angen meddalydd, osmosis wrthdro neu driniaeth arall. Dylid dewis y dull ar sail canlyniadau’r prawf, nid ar sail maint y gwindy yn unig.

Sut mae trin dŵr yn cefnogi eplesu

Mae dŵr trin yn bwysig wrth lanhau tanciau eplesu a phibellau trosglwyddo. Gall bacteria, burum gwyllt neu weddillion cemegol aros mewn mannau marw, cymalau a seliau. Mae hidlo mân neu sterileiddio uwchfioled yn gallu gwella’r amddiffyniad, ond rhaid i’r system lanhau’n rheolaidd er mwyn peidio â throi’n ffynhonnell halogiad.

Gall clorin a rhai cyfansoddion organig effeithio ar arogl a blas os cânt gysylltiad â’r gwin neu â’r arwynebau sy’n ei gyffwrdd. Mae carbon actifedig yn gallu lleihau rhai blasau ac arogleuon, ond gall hefyd gael gwared ar gyfansoddion defnyddiol os caiff ei ddefnyddio heb reolaeth. Dylid dilyn amser cyswllt a chyfarwyddiadau’r gwneuthurwr, ac yna gwirio’r dŵr cyn ei ddefnyddio.

Mae tymheredd a chyfansoddiad y dŵr hefyd yn bwysig. Mae burum gwin yn ymateb i faetholion, asidedd a thymheredd y must, felly ni ddylid tybio y bydd hidlo yn cywiro problem eplesu. Os oes arogl sylffwr, oedi yn yr eplesiad neu gynnydd anarferol mewn asidedd, mae angen archwilio’r burum, y tymheredd a’r hylendid yn ogystal â’r dŵr. Gellir anfon canlyniadau samplau at dîm arbenigol i gael dehongliad mwy penodol.

Egluro’r gwin ar ôl eplesu

Ar ôl i’r eplesiad alcoholig orffen, bydd gwin ifanc yn cynnwys celloedd burum, proteinau, darnau o groen a gronynnau o’r grawnwin. Mae rhywfaint o gymylogrwydd yn naturiol, ac nid yw hidlo ar unwaith bob amser yn ddoeth. Yn aml, caniateir i’r gwaddod setlo cyn trosglwyddo’r gwin oddi ar y lees.

Gellir defnyddio hidlydd plât a ffrâm gyda phapur, cellwlos neu ddeunydd hidlo addas i leihau cymylogrwydd. Mae hidlyddion bag yn ddefnyddiol ar gyfer gronynnau bras ac ar gyfer amddiffyn offer pwmpio, ond nid ydynt fel arfer yn sterileiddio gwin. Mae hidlo bilen, gyda maint mandwll llai, yn addas pan fo angen mwy o eglurder neu sefydlogrwydd microbiolegol.

Mae dewis y cyfrwng yn dylanwadu ar gyfradd llif, colled cyfaint a faint o waddod y gellir ei ddal. Os caiff gwin cymylog iawn ei anfon yn syth drwy bilen fân, gall y bilen flocio’n gyflym. Mae cyn-hidlo, setlo neu ddefnyddio asiantau egluro priodol yn gallu gwneud y cam olaf yn fwy effeithlon.

Offer, cynnal a chadw a rheoli’r llif

Dylai system hidlo gynnwys mesuryddion pwysedd cyn ac ar ôl pob cam. Mae cynnydd yn y gwahaniaeth pwysedd yn dangos bod y bag neu’r cetris yn llenwi. Mae newid hidlydd yn ôl amser yn unig yn llai cywir na defnyddio pwysedd, cyfaint a chyflwr y dŵr fel meini prawf.

Mae bagiau PTFE yn cynnig ymwrthedd cemegol a sefydlogrwydd da mewn rhai cymwysiadau diwydiannol, yn enwedig pan fo angen trin hylifau heriol neu aer wedi’i buro. Fodd bynnag, rhaid gwirio cydnawsedd y deunydd â’r glanedyddion, y tymheredd a’r safon hylendid sy’n ofynnol mewn gwindy. Nid yw deunydd gwydn ar ei ben ei hun yn gwarantu sterileiddio.

Ar ôl pob cylch, dylid cofnodi’r dyddiad, y pwysedd, y gyfradd llif a’r gwaith glanhau. Mae archwiliad o seliau, cysylltiadau a thai’r hidlydd yn atal gollyngiadau ac ailhalogi. Mae gwybodaeth am ymgynghoriad technegol yn gallu helpu busnesau i gymharu opsiynau ar gyfer dŵr proses, aer cywasgedig a hidlo diwydiannol.

Dewis y dull cywir ar gyfer y gwindy

Nid oes un broses hidlo sy’n addas i bob gwinllan. Mae fferm fach â dŵr trefol sefydlog yn debygol o fod angen system symlach na gwindy sy’n dibynnu ar ffynnon â haearn uchel neu ddŵr ag amrywiadau tymhorol. Dylai’r cynllun ystyried cyfaint dyddiol, glanhau, storio, pwysedd a’r safon derfynol sy’n ofynnol.

Cam	Prif ddiben	Math arferol o offer	Pwynt rheoli
Cyn-hidlo	Tynnu tywod a gronynnau bras	Hidlydd rhwyll neu fag	Glanhau a newid pan fo’r pwysedd yn codi
Hidlo mân	Lleihau gwaddod llai	Cetris graddol	Monitro cyfradd llif a phwysedd
Trin blas neu glorin	Gwella ansawdd cemegol penodol	Carbon actifedig	Profi’r dŵr ar ôl triniaeth
Diheintio	Lleihau micro-organebau	Golau uwchfioled neu bilen	Cadw’r uned yn lân ac yn weithredol
Egluro gwin	Tynnu burum a gwaddod	Plât a ffrâm neu bilen	Osgoi blocio drwy gyn-hidlo

Dylid cadw samplau cyn ac ar ôl triniaeth pan fydd problem yn codi. Mae cymharu arogl, lliw, cymylogrwydd, pH a chanlyniadau microbiolegol yn helpu i weld a yw’r hidlo’n datrys y broblem mewn gwirionedd. Y cam ymarferol nesaf yw cymryd sampl o’r dŵr ffynhonnell a sampl ar ôl yr hidlydd, eu labelu â’r dyddiad, a’u hanfon i labordy achrededig cyn addasu’r system.